HASEKI HÜRREM SULTAN MEDRESESI

Haseki Hürrem Sultan Külliyesinin iki numaralı yapısı medresedir. Medrese Caminin karşısına gelen ilk binadır. Klasik bir Osmanlı Medresesidir. Medrese üç tarafı odalarla çevrili revaklı bir avludan oluşan klasik bir yapıdır. 1551 tarihli vakfiyesi, külliye tamamlandıktan sonra yazılmıştır. Medrese çepeçevre revaklı bir avlunun üç yanına yerleştirilmiş kubbeli birimlerden meydana gelir. Medresenin güneyinde bugün sokağa açılan ana kapı, tam karşısında kuzeyde ise dershane bulunur. Dershanenin iki yanından başlamak üzere sağda ve solda binanın ön cephesine uzanan oda dizileriyle medrese simetrik bir kuruluşa sahiptir. Kare avlu her cephede beş kemerli revaklarla çevrelenmiştir. Dershanenin önündeki yüksek ve oluklu tromplara binen kubbeli göz dışında tüm gözler pandantiflere oturan kubbelerle örtülmüştür. Revakın kemerleri bir aşırı kırmızı ve beyaz taştan, sütunları mermer, somaki ve granitten yapılmıştır. Sütun başlıklarından dördü nilüfer çiçeği deseninde, geri kalanlar baklavalıdır. Kemeri kırmızı ve beyaz mermerden geçmeli olan ana kapı zambak motifli bir alınlıkla taçlanmıştır.

Medrese Vakfiyesi’nden anlaşılacağı üzere Medrese 16 öğrenci için yapılmıştır. Zira 16 hücre bulunmaktadır. En fazla öğrenci ise 1869 yılında 34 kişi olmuştur. Tüm Osmanlı Medreseleri gibi dershane kitlesi ana kitleden dışarı çıkar. Dershaneyi örten kubbe 6.80 m. çapındadır. Kubbe yüksekliği 11.40 metredir. Dershane 10 pencereden ışık alır. Kapının sağında ve solunda birer alt, karşısında iki alt iki üst, yan cephelerde yine iki katlı birer pencere vardır. Alt pencereler sağır kemerli, üst pencereler alçı şebekelidir. Aynı sistem, köşe odaları dışında iki alt ve bir üst olmak üzere düzenlenen talebe odaları pencerelerine de yansıtılmıştır. On altı talebe odasının her biri kubbelidir ve hepsinin içinde birer ocak bulunur. Avlunun iki yanında oda dizileri arasında karşılıklı iki dar hacim yer alır. Beşik tonozlu dar hacimlerden doğudaki loş bir hücre, batıdaki, eskiden helaların bulunduğu bahçeye açılan dehlizdir. Söz konusu bahçe sıbyan mektebinin önünde küçük bir oyun alanı şeklinde tasarlanmıştır. Medresenin giriş kapısı ile dershane kapısı üzerinde bulunan iki adet çini kitabe, koruma maksadıyla bugün Çinili Köşk’te muhafaza edilmektedir. Bu kitabelerden birisi üzerinde medresenin inşa tarihi ebcet hesabıyla “ve’l-hayru li-bânîhâ” 947 yılını gösterir. Bu yapılış yılı olan 1540 yılını gösterir.